नावझे हे पालघर तालुक्यातील एक शांत, निसर्गरम्य व सांस्कृतिक वारसा लाभलेले गाव आहे.
डोंगररांगा, हिरवीगार शेती, स्वच्छ
हवा आणि पारंपरिक ग्रामीण जीवनशैली ही या गावाची प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत. गावातील
लोकांमध्ये एकोपा, सहकार्य आणि सामाजिक
बांधिलकी दिसून येते.
नावझे गाव धार्मिक व सांस्कृतिक परंपरांसाठी प्रसिद्ध आहे. वर्षभर विविध सण, उत्सव,
यात्रा आणि सांस्कृतिक कार्यक्रम
मोठ्या उत्साहात साजरे केले जातात. गावातील देवस्थान, उत्सव व परंपरा या गावाच्या
सामाजिक ऐक्याला बळ देतात.
शेती हा गावाचा मुख्य व्यवसाय असून भातशेती, भाजीपाला, फळबागा व शेतीपूरक व्यवसायांवर
अनेक कुटुंबे अवलंबून आहेत.
परिश्रमी शेतकरी आणि नैसर्गिक साधनसंपत्तीमुळे गावाची ग्रामीण अर्थव्यवस्था मजबूत आहे.
शिक्षणाच्या दृष्टीने नावझे गाव प्रगतीपथावर असून जिल्हा परिषद शाळा व अंगणवाडी
केंद्रांमुळे बालशिक्षणाला चालना मिळत
आहे. युवक वर्ग शिक्षण, क्रीडा व सामाजिक उपक्रमांमध्ये सक्रिय सहभाग घेतो.
स्वच्छता, पर्यावरण संवर्धन, वृक्षारोपण आणि जलसंधारण यावर गाव विशेष भर देतो.
ग्रामस्थांच्या सहभागातून राबवलेले उपक्रम
गावाच्या शाश्वत विकासाचे प्रतीक आहेत.
परंपरा जपत आधुनिकतेकडे वाटचाल करणारे, शांत, सुरक्षित व प्रगत नावझे गाव हे एक आदर्श
ग्रामीण गाव म्हणून ओळखले जाते.
नावझे गावाचे नाव 'नावझे' कसे पडले, यामागे काही स्थानिक लोककथा आणि भौगोलिक संदर्भ
दिले जातात. पालघर परिसरातील
बोलीभाषा आणि भौगोलिक परिस्थितीनुसार या नावाच्या उत्पत्तीचे काही संभाव्य तर्क
खालीलप्रमाणे आहेत.
वैतरणा नदीचा उल्लेख आल्यामुळे नावझे गावाच्या नावाचा आणि इतिहासाचा संदर्भ अधिक स्पष्ट
होतो. पालघर जिल्ह्यातील
संस्कृती आणि भूगोल यात वैतरणा नदीला 'उत्तर कोकणची गंगा' मानले जाते.
वैतरणा नदीच्या संदर्भामुळे गावाचे नाव पडण्यामागे खालील महत्त्वाची कारणे असू शकतात:
'नाव' (Boat) आणि वैतरणा नदीचा संगम
वैतरणा ही प्राचीन काळापासून जलवाहतुकीसाठी महत्त्वाची नदी राहिलेली आहे. जुन्या काळी
रस्ते नसल्यामुळे व्यापारासाठी आणि प्रवासासाठी 'नावा' (होड्या) हाच मुख्य मार्ग होता.
- ज्या ठिकाणी नदीपात्रात नावांची ये-जा जास्त असे किंवा जिथे नावा नांगरल्या
(थांबवल्या) जात, त्या भागाला 'नाव' या शब्दाशी जोडले गेले.
- नाव + झे: नदीच्या पात्रातील असा भाग जिथे पाण्याची खोली नावा चालवण्यासाठी
सोयीस्कर होती, त्यावरून 'नावझे' हे नाव पडले असण्याची दाट शक्यता आहे.